Q\u00eb nga 14 janari 2019, dhuna n\u00eb familje dhe ngacmimi seksual jan\u00eb vepra penale n\u00eb Kosov\u00eb, t\u00eb d\u00ebnueshme n\u00eb p\u00ebrputhje me Kodin Penal t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs t\u00eb ndryshuar koh\u00ebt e fundit.<\/p>\n
Procesi i gjat\u00eb i ndryshimit t\u00eb Kodit Penal filloi n\u00eb shtator 2017. N\u00eb at\u00eb koh\u00eb, Rrjeti i Grave t\u00eb Kosov\u00ebs (RrGK) bashk\u00ebpunoi me an\u00ebtar\u00ebt e tjer\u00eb t\u00eb Grupit p\u00ebr Siguri dhe Q\u00ebshtje Gjinore (GSQGj) p\u00ebr t\u00eb hartuar rekomandime ligjore p\u00ebr p\u00ebrfshirjen e ngacmimit seksual dhe dhun\u00ebs n\u00eb familje n\u00eb Kodin Penal. RrGK hulumtoi dhe p\u00ebrgatiti k\u00ebt\u00eb justifikim ligjor n\u00eb p\u00ebrputhje me Konvent\u00ebn e K\u00ebshillit t\u00eb Evrop\u00ebs mbi parandalimin dhe luftimin e dhun\u00ebs kund\u00ebr grave dhe dhun\u00ebs n\u00eb familje, e njohur si “Konventa e Stambollit<\/a>“, si dhe duke u bazuar n\u00eb praktikat m\u00eb t\u00eb mira n\u00eb rajon dhe n\u00eb Evrop\u00eb.<\/p>\n Sipas statistikave t\u00eb policis\u00eb, dhuna n\u00eb familje ka qen\u00eb nd\u00ebr krimet m\u00eb t\u00eb zakonshme t\u00eb kryera n\u00eb Kosov\u00eb n\u00eb dekad\u00ebn e fundit. N\u00eb vitin 2018, policia ka raportuar m\u00eb shum\u00eb se 1,125 raste t\u00eb dhun\u00ebs n\u00eb familje. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, nj\u00eb studim<\/a> i RrGK-s\u00eb n\u00eb vitin 2015, tregoi se m\u00eb shum\u00eb se 62% e kosovar\u00ebve kan\u00eb p\u00ebrjetuar nj\u00eb form\u00eb t\u00eb dhun\u00ebs n\u00eb familje gjat\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tyre. Vet\u00ebm n\u00eb tre vitet e fundit (2015-2017), 49 gra humb\u00ebn jet\u00ebn p\u00ebr shkak t\u00eb dhun\u00ebs s\u00eb kryer kund\u00ebr tyre nga an\u00ebtar\u00ebt e familjes. Megjithat\u00eb, ka pasur shum\u00eb pak d\u00ebnime p\u00ebr krime t\u00eb tilla, sugjerojn\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat e gjykat\u00ebs. Sipas monitorimit<\/a> t\u00eb RrGK-s\u00eb, kjo ka qen\u00eb pjes\u00ebrisht p\u00ebr shkak t\u00eb faktit se Kodi Penal nuk ka p\u00ebrcaktuar dhun\u00ebn n\u00eb familje si vep\u00ebr penale. Si rezultat, gjykatat shpesh i trajtonin krimet e kryera brenda marr\u00ebdh\u00ebnieve familjare vet\u00ebm n\u00eb procedurat civile edhe kur ishte kryer nj\u00eb vep\u00ebr penale e cila automatikisht do t\u00eb duhej t\u00eb ishte ndjekur penalisht (ex officio). Lirimi i ushtruesve t\u00eb dhun\u00ebs pa ndjekje penale ka kontribuar n\u00eb dhun\u00ebn e p\u00ebrs\u00ebritur apo recidiviste ndaj grave, madje edhe n\u00eb vdekjen e tyre.<\/p>\n Nd\u00ebrkoh\u00eb, hulumtimi i RrGK-s\u00eb mbi “Ngacmimin seksual n\u00eb Kosov\u00eb<\/a>” ka gjetur se rreth 49% e kosovar\u00ebve kan\u00eb p\u00ebrjetuar nj\u00eb form\u00eb t\u00eb ngacmimeve seksuale gjat\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tyre, nd\u00ebrsa 45% kan\u00eb p\u00ebrjetuar vet\u00ebm n\u00eb vitin 2014. Grat\u00eb (64%) kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb gjasa q\u00eb t\u00eb p\u00ebrjetojn\u00eb ngacmime seksuale sesa meshkujt (33%). Megjithat\u00eb, vet\u00ebm 4% e personave q\u00eb kishin vuajtur nga ngacmimet seksuale i kan\u00eb raportuar ndonj\u00ebher\u00eb autoriteteve. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, hulumtimi zbuloi se p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e institucioneve relevante kan\u00eb munges\u00eb t\u00eb njohurive n\u00eb lidhje me ngacmimin seksual, p\u00ebrkufizimin e tij, kuadrin ligjor p\u00ebrkat\u00ebs dhe procedurat e duhura p\u00ebr adresimin e tij. Ata tentojn\u00eb t\u00eb keqkuptojn\u00eb ngacmimet seksuale si p\u00ebrdhunim ose sulme seksuale, nd\u00ebrsa format “m\u00eb pak t\u00eb r\u00ebnda” ose ishin t\u00eb panjohura ose ishin shkarkuar si “t\u00eb par\u00ebnd\u00ebsishme”.<\/p>\n K\u00ebto gjetje shqet\u00ebsuese b\u00ebn\u00eb q\u00eb RrGK t\u00eb filloj avokimin drejt ndryshimit t\u00eb Kodit Penal, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb p\u00ebrcaktoj\u00eb qart\u00eb dhun\u00ebn n\u00eb familje dhe ngacmimin seksual si vepra penale, duke mund\u00ebsuar k\u00ebshtu qasje m\u00eb t\u00eb mir\u00eb n\u00eb drejt\u00ebsi p\u00ebr personat q\u00eb kan\u00eb vuajtur akte t\u00eb tilla, ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr grat\u00eb.<\/p>\n Kur RrGK u p\u00ebrball me rezistenc\u00ebn fillestare nga grupi punues i Ministris\u00eb s\u00eb Drejt\u00ebsis\u00eb, RrGK e forcoi bashk\u00ebpunimin e saj me nj\u00eb koalicion avokimi t\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga ekspert\u00eb t\u00eb GSQGj, duke p\u00ebrfshir\u00eb Zyr\u00ebn e Koordinatorit Komb\u00ebtar p\u00ebr Mbrojtjen nga Dhuna n\u00eb Familje, UN Women\u00a0 dhe Qendr\u00ebn Kosovare p\u00ebr Studime Gjinore<\/a>. Aa shqyrtuan rekomandimet dhe hartuan nj\u00eb rekomandim t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, i cili gjithashtu mori mb\u00ebshtetje nga Misioni i Bashkimit Evropian p\u00ebr Sundimin e Ligjit n\u00eb Kosov\u00eb (EULEX).<\/p>\n Poashtu, ata s\u00eb bashku argumentuan se n\u00eb p\u00ebrputhje me Konvent\u00ebn e Kombeve t\u00eb Bashkuara p\u00ebr Eliminimin e t\u00eb Gjitha Formave t\u00eb Diskriminimit ndaj Grave (CEDAW)<\/a>, brenda Kushtetut\u00ebs s\u00eb Kosov\u00ebs<\/a>, shteti ka p\u00ebr detyr\u00eb t\u00eb mbroj\u00eb grat\u00eb n\u00eb sferat publike dhe private. P\u00ebrfshirja e dhun\u00ebs n\u00eb familje dhe ngacmimit seksual si vepra penale do t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsonte nj\u00eb mbrojtje t\u00eb till\u00eb, than\u00eb ata. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, amendamentet e propozuara do t\u00eb kontribuonin drejtp\u00ebrs\u00ebdrejti n\u00eb zbatimin e Strategjis\u00eb Komb\u00ebtare t\u00eb Kosov\u00ebs p\u00ebr Mbrojtjen nga Dhuna n\u00eb Familje dhe Plani i Veprimit 2016-2020<\/a> duke “specifikuar dhun\u00ebn n\u00eb familje si vep\u00ebr penale n\u00eb Kodin Penal t\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb pajtim me p\u00ebrkufizimin e dhun\u00ebs n\u00eb familje nga Ligji mbi Mbrojtja nga Dhuna n\u00eb Familje”. Ndryshimet e propozuara gjithashtu k\u00ebrkuan t\u00eb adresojn\u00eb nj\u00eb rekomandim t\u00eb b\u00ebr\u00eb nga Komisioni Evropian n\u00eb Raportin e 2018 t\u00eb Kosov\u00ebs<\/a>.<\/p>\n Gjat\u00eb vitit 2017 dhe 2018, RrGK i p\u00ebrdori k\u00ebto argumente n\u00eb disa takime t\u00eb grupeve punuese, duke avokuar pa u lodhur p\u00ebr k\u00ebto rekomandime. K\u00ebtu p\u00ebrfshihen disa takime t\u00eb grupeve punuese n\u00eb Kuvendin\u00a0 Kosov\u00ebs.<\/p>\n