{"id":3360325,"date":"2023-10-17T12:59:15","date_gmt":"2023-10-17T12:59:15","guid":{"rendered":"https:\/\/womensnetwork.org\/?p=3360325"},"modified":"2023-10-17T13:11:33","modified_gmt":"2023-10-17T13:11:33","slug":"parashqevi-qiriazi-ylli-i-mengjesit-i-emancipimit-te-grave","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/womensnetwork.org\/sq\/parashqevi-qiriazi-ylli-i-mengjesit-i-emancipimit-te-grave\/","title":{"rendered":"Parashqevi Qiriazi, \u201cylli i m\u00ebngjesit\u201d i emancipimit t\u00eb grave"},"content":{"rendered":"\n<p>Pak gra kan\u00eb arritur t\u00eb b\u00ebjn\u00eb at\u00eb q\u00eb Parashqevi Qiriazi mori p\u00ebrsip\u00ebr dhe arriti gjat\u00eb jet\u00ebs s\u00eb saj.<\/p>\n\n\n\n<p>E lindur m\u00eb 2 qershor 1880, n\u00eb Manastir, ajo ia kushtoi jet\u00ebn alfabetit t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe dhe m\u00ebsimit t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb shkruar shqipe duke u shnd\u00ebrruar m\u00eb von\u00eb n\u00eb nj\u00ebr\u00ebn nga figurat kryesore t\u00eb iluminizmit shqiptar t\u00eb fundshekullit 19 dhe fillimit t\u00eb shekullit 20.<\/p>\n\n\n\n<p>Duke shkuar gjurm\u00ebve t\u00eb motr\u00ebs s\u00eb saj, Sevasti Qiriazit, Parashqevia vazhdoi studimet n\u00eb kolegjin e Stambollit p\u00ebr vajza \u201cRobert College\u201d n\u00eb deg\u00ebn e let\u00ebrsis\u00eb ku do t\u00eb shquhej p\u00ebr veprimtarit\u00eb e saj studentore. K\u00ebshtu ajo&nbsp;u b\u00eb m\u00ebsuese dhe pak muaj m\u00eb von\u00eb drejtuese&nbsp;n\u00eb Shkoll\u00ebn shqipe t\u00eb Vashave n\u00eb Kor\u00e7\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Si pioniere t\u00eb emancipimit t\u00eb grave dhe vajzave shqiptare, motrat Qiriazi z\u00ebn\u00eb nj\u00eb vend nderi n\u00eb historin\u00eb e arsimit e kultur\u00ebs shqiptare, edhe p\u00ebr faktin se e ngrit\u00ebn shkoll\u00ebn e tyre t\u00eb vajzave n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb shum\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb, kur n\u00eb vend ekzistonte nj\u00eb prapambetje e madhe, dhe gruaja ndodhej e shtypur, e p\u00ebrbuzur, e l\u00ebn\u00eb n\u00eb injoranc\u00eb dhe padituri.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAjo (Parashqevia) kishte p\u00ebrqafuar pik\u00ebpamjen dhe luft\u00ebn e Gjerasim Qiriazit: q\u00eb vet\u00ebm p\u00ebrmes arsimit mund t\u00eb shnd\u00ebrrohej dhe \u00e7lirohej shpirti i nj\u00eb kombi n\u00eb err\u00ebsir\u00eb. Ve\u00e7an\u00ebrisht nj\u00eb komb do t\u00eb p\u00ebrparonte m\u00eb shpejt n\u00eb k\u00ebt\u00eb rilindje t\u00eb tij n\u00ebse do t\u00eb arsimoheshin grat\u00eb edhe vajzat, b\u00ebrthama e familjes. Pa n\u00ebna t\u00eb arsimuara dhe t\u00eb kulturuara, nuk do t\u00eb mund t\u00eb kishim nj\u00eb komb q\u00eb p\u00ebrparon. K\u00ebshtu q\u00eb ajo iu kushtua, derisa e lan\u00eb, shkollimit t\u00eb vajzave shqiptare, lart\u00ebsimit dhe ndri\u00e7imit kulturor p\u00ebrmes organizimit t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb \u201cYlli i m\u00ebngjesit\u201d dhe p\u00ebrmes angazhimit t\u00eb saj me shkrime n\u00eb shtypin e koh\u00ebs,\u201d thot\u00eb studiuesja e jet\u00ebs dhe vepr\u00ebs s\u00eb saj, Teuta Toska.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00eb 1908 Parashqevia ishte e deleguara e Shkoll\u00ebs s\u00eb Vajzave n\u00eb ngjarjen historike t\u00eb Kongresit t\u00eb Manastirit, ku ajo u caktua sekretare e nj\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb t\u00eb d\u00ebrguarve, q\u00eb do t\u00eb zgjidhnin problemin e alfabetit shqip.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00eb pas ajo shkroi n\u00eb vitin 1909 Abetaren sipas alfabetit t\u00eb ri shqiptar si dhe himnin e alfabetit shqip. Ajo \u00ebsht\u00eb e njohur, s\u00eb bashku me motr\u00ebn e saj, p\u00ebr emancipimin e grave shqiptare dhe p\u00ebr rolin e saj kryesor n\u00eb themelimin e shoqat\u00ebs s\u00eb par\u00eb t\u00eb grave \u201cYll\u2019 i M\u00ebngjesit\u201d, m\u00eb 1912 n\u00eb qytetin e Kor\u00e7\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb vitin 1913 ajo p\u00ebrfundoi masterin p\u00ebr edukim n\u00eb Kolegjin Oberlin n\u00eb Ohio. N\u00eb tez\u00ebn e masterit ajo hartoi nj\u00eb sistem arsimor komb\u00ebtar p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb e sapo\u00e7liruar.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr rolin q\u00eb e luajti n\u00eb emancipimin e vajzave dhe grave shqiptare, UNESCO n\u00eb 50 vjetorin e vdekjes s\u00eb saj, e krahason at\u00eb me figura t\u00eb shquara nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cRoli i saj pionier n\u00eb edukimin dhe emancipimin e grave n\u00eb Perandorin\u00eb Osmane mund t\u00eb krahasohet vet\u00ebm me arritjet e Marianne Hainisch n\u00eb Austri, Annestine Beyer n\u00eb Danimark\u00eb ose Maria Montessori n\u00eb Itali. Parashqevi Qiriazi ishte gruaja e par\u00eb q\u00eb shkroi nj\u00eb lib\u00ebr shkollor n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe dhe e vetmja grua q\u00eb mori pjes\u00eb n\u00eb Kongresin e Manastirit, i cili kodifikoi alfabetin shqip n\u00eb n\u00ebntor 1908. Mbajt\u00ebse e dy diplomave (Robert College, Stamboll dhe Oberlin College, Ohio, USA), ajo mori pjes\u00eb n\u00eb Konferenc\u00ebn e Paqes n\u00eb Paris n\u00eb 1919\u201d, thuhet n\u00eb shkrimin e UNESCOs.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cRevista q\u00eb ajo drejtoi n\u00eb rinin\u00eb e saj, si dhe shoqata e grave ku ajo ishte nj\u00eb nga themeluesit, mbanin emrin e \u2018Yllit t\u00eb M\u00ebngjesit\u2019, i cili i shkonte p\u00ebr shtat mrekullisht k\u00ebsaj gruaje, kontributi i s\u00eb cil\u00ebs n\u00eb emancipimin e popullit shqiptar ishte i pa\u00e7muar\u201d, shkruan UNESCO p\u00ebr Qiriazin.<\/p>\n\n\n\n<p>Parashqevia dhe Sevastia kontribuan gjithashtu edhe n\u00eb periodikun &#8220;Shqiptarja&#8221;, q\u00eb botohej nga organizata Gruaja Shqiptare, q\u00eb funksionoi mes viteve 1928 dhe 1939.<\/p>\n\n\n\n<p>Revista dallohej p\u00ebr artikujt &#8220;problematik\u00eb&#8221; t\u00eb cil\u00ebt k\u00ebrkonin t\u00eb hidhnin posht\u00eb mendimin konservator q\u00eb ishte n\u00eb kund\u00ebrshtim me l\u00ebvizjen e grave dhe k\u00ebrkesat e saj.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb vitin 1914 Parashqevia u largua nga Shqip\u00ebria p\u00ebr n\u00eb Rumani s\u00eb bashku me motr\u00ebn e saj si pasoj\u00eb e pushtimit grek t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs nga Lufta e Par\u00eb Bot\u00ebrore dhe m\u00eb von\u00eb shkoi n\u00eb Shtetet e Bashkuara duke u b\u00ebr\u00eb nj\u00eb figur\u00eb e shquar e komunitetit shqiptaro-amerikan. Ajo u kthye n\u00eb Shqip\u00ebri n\u00eb vitin 1921.<\/p>\n\n\n\n<p>Parashqevia q\u00ebndroi si nj\u00eb antifashiste e vendosur gjat\u00eb gjith\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore duke filluar nga pushtimi italian i vitit 1939. P\u00ebr shkak t\u00eb pik\u00ebpamjeve t\u00eb saj antifashiste, ajo dhe motra e saj u burgos\u00ebn dhe u internuan n\u00eb kampin Anhalteleger Dedinje af\u00ebr Beogradit nga nj\u00ebsit\u00eb pro-naziste. Ajo mbijetoi dhe u kthye n\u00eb Tiran\u00eb pas luft\u00ebs. Fatkeq\u00ebsisht, nj\u00eb tjet\u00ebr persekutim do t\u00eb ndiqte at\u00eb dhe familjen e motr\u00ebs s\u00eb saj, k\u00ebt\u00eb her\u00eb nga regjimi komunist, p\u00ebr shkak t\u00eb q\u00ebndrimit pro monarkis\u00eb s\u00eb kunatit t\u00eb saj, Kristo Dako.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pak gra kan\u00eb arritur t\u00eb b\u00ebjn\u00eb at\u00eb q\u00eb Parashqevi Qiriazi mori p\u00ebrsip\u00ebr dhe arriti gjat\u00eb jet\u00ebs s\u00eb saj. E lindur m\u00eb 2 qershor 1880, n\u00eb Manastir, ajo ia kushtoi jet\u00ebn alfabetit t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe dhe m\u00ebsimit t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb shkruar shqipe duke u shnd\u00ebrruar m\u00eb von\u00eb n\u00eb nj\u00ebr\u00ebn nga figurat kryesore t\u00eb iluminizmit shqiptar t\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":3360326,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_FSMCFIC_featured_image_caption":"","_FSMCFIC_featured_image_nocaption":"","_FSMCFIC_featured_image_hide":"","footnotes":""},"categories":[58],"tags":[],"class_list":["post-3360325","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-lajme"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/womensnetwork.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3360325","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/womensnetwork.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/womensnetwork.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/womensnetwork.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/womensnetwork.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3360325"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/womensnetwork.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3360325\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3360330,"href":"https:\/\/womensnetwork.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3360325\/revisions\/3360330"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/womensnetwork.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3360326"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/womensnetwork.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3360325"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/womensnetwork.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3360325"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/womensnetwork.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3360325"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}