Në Komunën e Deçanit, dhuna me bazë gjinore ka qenë për një kohë të gjatë e formësuar nga heshtja, stigmatizimi dhe stereotipat e rrënjosura thellë. Pavarësisht kornizave ligjore ekzistuese, dhuna në familje vazhdon të prekë gratë në mënyrë të rëndë, ndërsa shumë të rinj rriten pa njohuri të mjaftueshme për të drejtat e tyre, mekanizmat e raportimit apo përgjegjësitë e institucioneve.

Për t’iu përgjigjur kësaj situate, OJQ Jeta ndërmori një sërë aktivitetesh të koordinuara me qëllim ngritjen e vetëdijes, forcimin e parandalimit dhe inkurajimin e raportimit të dhunës me bazë gjinore përmes mobilizimit publik, edukimit dhe angazhimit institucional. Iniciativa filloi me një marsh publik në qendër të Deçanit, i organizuar si protestë e dukshme kundër dhunës në familje dhe vrasjes së grave. Më shumë se 50 gra dhe vajza iu bashkuan marshit, së bashku me Kryetarin e Komunës së Deçanit, anëtarë të asamblesë komunale dhe përfaqësues të institucioneve lokale. Pjesëmarrësit mbanin shirita dhe shalla të bardhë dhe marshuan nga Kuvendi Komunal nëpër qendrën e qytetit, duke përcjellë mesazhe të fuqishme për tolerancë zero ndaj dhunës ndaj grave.

Ngjarja u promovua përmes rrjeteve sociale dhe u pasqyrua nga mediat lokale, duke arritur mbi 500 qytetarë. Për Deçanin, si një komunë e vogël, ky ishte aktiviteti i parë publik i këtij lloji, duke dërguar një mesazh të qartë se dhuna ndaj grave është një çështje shoqërore që kërkon përgjegjësi kolektive.

Edukimi i të Rinjve, aty ku Formësohen Qëndrimet

Një komponent qendror i iniciativës ishte edukimi në shkolla. Gjatë zbatimit të projektit, u mbajtën 12 ligjërata në shkollat fillore dhe të mesme në Deçan dhe në fshatrat përreth. Në total, morën pjesë drejtpërdrejt 301 nxënës.

Sesionet trajtuan format e ndryshme të dhunës në familje, dhunën seksuale, ngacmimin seksual, bullizmin, procedurat e raportimit dhe përgjegjësitë institucionale. Për shumë nxënës, kjo ishte hera e parë që mësuan se dhuna në familje është vepër penale dhe se ekzistojnë mekanizma ligjorë për mbrojtje. Diskutimet zbuluan gjithashtu stereotipe të vazhdueshme gjinore, veçanërisht te nxënësit djem, ndërsa shumë vajza fillimisht hezitonin të shprehnin mendimet e tyre, duke nxjerrë në pah pabarazitë që vazhdojnë të formësojnë përvojat e të rinjve.

Krijimi i Hapësirave të Sigurta për Gratë

Paralelisht me aktivitetet në shkolla, gratë e moshave të ndryshme u mblodhën në ambientet e OJQ-së Jeta për të mësuar se si të identifikojnë dhunën psikologjike, fizike, seksuale dhe ekonomike. Përmes diskutimeve të lehtësuara, pjesëmarrëset shqyrtuan sjelljet abuzuese, barrierat shoqërore ndaj barazisë, strategjitë e përballimit dhe pasojat afatgjata të dhunës mbi gratë, familjet dhe shoqërinë.

Me mbështetjen e ekspertëve profesionalë, gratë diskutuan gjithashtu për ngacmimin seksual dhe ligjet që e kriminalizojnë atë. Për shumë pjesëmarrëse, këto sesione përfaqësuan mundësinë e parë për të reflektuar hapur mbi përvojat e tyre dhe për të kuptuar se dhuna nuk është as normale dhe as e pranueshme.

Forcimi i Angazhimit Institucional

Për të siguruar një ndikim më të gjerë, u organizua një punëtori njëditore që mblodhi 40 përfaqësues nga institucionet, përfshirë drejtorë shkollash, zyrtarë komunalë, organizata të shoqërisë civile dhe media. Punëtoria përmbylli iniciativën dhe rezultoi me rekomandime konkrete, si themelimi i një mekanizmi koordinues komunal kundër dhunës në familje dhe nevoja për rritjen e numrit të psikologëve në shkollat e mesme.

Zyrtarët e arsimit pranuan rritjen e rasteve të dhunës në mesin e nxënësve dhe shprehën gatishmërinë për të bashkëpunuar me organizatat e shoqërisë civile për të vazhduar aktivitetet vetëdijesuese në shkolla edhe pas përfundimit të projektit.

Zgjerimi i Vetëdijes Përtej Pjesëmarrësve

Jeta shfrytëzoi në mënyrë aktive platformat e saj në rrjete sociale për të shpërndarë përmbajtje edukative dhe mesazhe fushate lidhur me dhunën me bazë gjinore, parandalimin dhe raportimin. Materialet e publikuara online pasqyronin të njëjtat tema të trajtuara gjatë ligjëratave dhe punëtorive, përfshirë format e dhunës në familje, ngacmimin seksual, përgjegjësitë institucionale dhe rëndësinë e raportimit të hershëm. Përmes këtij angazhimi online, iniciativa arriti rreth 2,000 përfitues indirekt, duke mundësuar që informacioni të qarkullojë përtej klasave dhe sallave të takimeve, drejt komunitetit më të gjerë.

Vetëdija publike u forcua më tej përmes veprimeve simbolike. Me rastin e Ditës Ndërkombëtare të Gruas, Jeta organizoi instalacionin “Këpucët e Kuqe” në qendër të Deçanit. U ekspozuan këpucë dhe lule të kuqe, ndërsa pjesëmarrësit shkruan mesazhe në kujtim të grave që humbën jetën si pasojë e dhunës në familje në Kosovë. Instalacioni krijoi një përkujtues të fuqishëm vizual mbi koston njerëzore të dhunës dhe nxiti reflektim tek kalimtarët, duke përforcuar urgjencën e parandalimit dhe përgjegjësisë kolektive.

Nga Vetëdijesimi te Ndikimi Afatgjatë

Pavarësisht kohëzgjatjes gjashtëmujore dhe kufizimeve të shkaktuara nga pandemia COVID-19, iniciativa kontribuoi në rritjen e vetëdijes në mesin e grave, të rinjve dhe institucioneve lokale. Pjesëmarrësit raportuan një kuptim më të qartë të dhunës me bazë gjinore, mekanizmave të disponueshëm për raportim dhe rolit të institucioneve në parandalim dhe mbrojtje. Për shumë nxënës, aktivitetet nxorën në pah sa të kufizuara kishin qenë njohuritë e tyre më parë, duke theksuar njëkohësisht rëndësinë e ndërhyrjes së hershme, edukimit dhe diskutimit të hapur. Duke adresuar qëndrimet, stereotipat dhe mungesën e informacionit, iniciativa ndihmoi në vendosjen e themeleve për një kulturë më të fortë të parandalimit në Komunën e Deçanit.

Nisma e OJQ-së Jeta “Fuqizimi i grave dhe të rinjve për parandalimin e dhunës me bazë gjinore në përputhje me Konventën e Stambollit” u realizua me mbështetjen e Fondit të Grave të Kosovës (FGK), të Rrjetit të Grave të Kosovës (RrGK), financuar nga Agjencia Austriake për Zhvillim (ADA) dhe bashkëfinancuar nga Agjencia Suedeze për Bashkëpunim Ndërkombëtar për Zhvillim (Sida), me shumën prej 4,856€, nga tetori i vitit 2021 deri në mars të vitit 2022. Iniciativa kontribuoi drejtpërdrejt në Programin e RrGK-së “Edukimi që transformon normat gjinore”.