Në shumë klasa në Kosovë, mësimi ende ndjek një model të njohur: mësuesi flet, ndërsa nxënësit dëgjojnë. Edhe pse kjo qasje ka qenë për një kohë të gjatë normë, ajo shpesh lë pak hapësirë për diskutim, kuriozitet dhe përfshirje aktive. Për shumë mësues, mundësitë e kufizuara për zhvillim profesional e bëjnë të vështirë zbatimin e metodave të reja, edhe kur kanë dëshirë për këtë. Me kalimin e kohës, kjo ndikon jo vetëm në mënyrën se si zhvillohen orët mësimore, por edhe në përvojën e nxënësve në procesin e të nxënit.
Përmes nismës “Veprim për promovimin e arsimit cilësor”, e zbatuar nga Ura Sociale, mësuesit, shkollat dhe institucionet lokale u bashkuan për të eksploruar një qasje ndryshe – një qasje ku nxënësit nuk janë thjesht të pranishëm në klasë, por pjesëmarrës aktivë në procesin e të nxënit.
Ura Sociale punoi ngushtë me nëntë mësues nga tri shkolla të mesme në Vushtrri, si dhe me drejtorët e shkollave dhe përfaqësues nga Drejtoria Komunale e Arsimit. Edhe pse mësuesit ishin pjesëmarrësit e drejtpërdrejtë, rreth 370 nxënës u ndikuan nga ndryshimet që u reflektuan në klasat e tyre.
Si hap i parë, vëzhgimet në klasë ofruan një pasqyrë të sinqertë të praktikave të përditshme të mësimdhënies. Orët ishin të strukturuara dhe informative, por pjesëmarrja e nxënësve ishte e kufizuar. Tema si barazia gjinore, stereotipet apo marrëdhëniet – edhe pse të rëndësishme për nxënësit – trajtoheshin rrallë në thellësi, ndërsa mësuesit shprehnin pasiguri se si t’u qaseshin këtyre temave. Këto gjetje formësuan hapat e mëtejshëm.
Së bashku me partnerët, u zhvillua një modul trajnimi i bazuar në atë që po ndodhte realisht në klasa. Gjatë një punëtorie të dedikuar, mësuesit eksploruan mënyra praktike për t’i bërë orët më interaktive dhe më përfshirëse. Ata diskutuan se si normat gjinore mund të ndikojnë në të nxënit, si të njihen dhe të sfidohen stereotipet dhe si të krijohet një ambient në klasë ku të gjithë nxënësit ndihen të sigurt për të folur dhe për të marrë pjesë. Ndryshimi nuk ndodhi brenda natës, por ishte i dukshëm.
Në muajt që pasuan, mësuesit filluan të testojnë qasje të reja. Diskutimet në grupe u bënë më të shpeshta, nxënësit u inkurajuan të shprehnin mendimet e tyre dhe orët u bënë më dinamike. Kur klasat u rivëzhguan nga Ura Sociale, u vërejt një ndryshim i dukshëm – jo vetëm në metodat e mësimdhënies, por edhe në atmosferën e klasës. Nxënësit ishin më të angazhuar, më kuriozë dhe më të gatshëm për të marrë pjesë.
Një mësuese e përshkroi këtë ndryshim thjesht: “Tani i përfshij nxënësit shumë më tepër. Mundohem t’i bëj orët më të këndshme dhe e shoh dallimin në mënyrën se si ata reagojnë.”
Përmes bashkëpunimit me Drejtorinë Komunale të Arsimit, projekti i shndërroi këto përvoja në gjetje konkrete. Një raport i detajuar përmblodhi vëzhgimet, sfidat dhe rekomandimet, duke ofruar udhëzime praktike për përmirësimin e praktikave të mësimdhënies dhe forcimin e politikave arsimore përtej kohëzgjatjes së nismës.
Këto gjetje u ndanë më pas në një takim avokues me zyrtarë të arsimit, udhëheqës shkollash dhe anëtarë të komunitetit. Për shumë prej tyre, kjo ishte hera e parë që shihnin dëshmi të qarta dhe lokale që lidhin metodat e mësimdhënies me motivimin dhe performancën e nxënësve.
Siç u shpreh një përfaqësues nga Drejtoria e Arsimit: “Tani mund të shohim qartë se si praktikat e mira të mësimdhënies ndikojnë tek nxënësit. Kjo është një bazë mbi të cilën mund të vazhdojmë të punojmë.”
E rëndësishme është se projekti kontribuoi edhe në një ndryshim më të thellë: në mënyrën se si kuptohet dhe trajtohet gjinia në arsim. Duke mbështetur mësuesit që të angazhohen me tema si stereotipet, barazia dhe përfshirja, klasat u shndërruan në hapësira ku nxënësit mund të vënë në pikëpyetje normat dhe të zhvillojnë mendim kritik për botën përreth tyre.
Kjo përvojë në Vushtrri tregon se ndryshimi në arsim nuk fillon gjithmonë me reforma të mëdha. Ndonjëherë, ai nis me një mësues që bën një pyetje më shumë, fton një nxënës të flasë më shumë, apo provon një qasje të re.
Nisma “Veprim për promovimin e arsimit cilësor” e organizatës Ura Sociale u realizua me mbështetjen e Fondit të Grave të Kosovës (FGK) të Rrjetit të Grave të Kosovës (RrGK), e financuar nga Agjencia Austriake për Zhvillim (ADA) dhe bashkëfinancuar nga Agjencia Suedeze për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ndërkombëtar (Sida), me shumën prej 9,926€, nga janari 2024 deri në dhjetor 2024. Nisma kontribuoi drejtpërdrejt në programin e RrGK-së “Edukimi që transformon normat gjinore”.
